كلّى تخريب شده و به جاى آن ساختمان جديدى ساخته‌اند « 1 » . 4 - 7 - حمّام باغ ( هامم باق hamome baq ) : اين گرمابه كه زنانه بود در جنوب ميدانى جلوى خانهء « بىبىعروس » ( يكى از همسران امير معصوم خان حسام الدّوله ) - مادر مرحوم « علم خان خزيمه » - واقع بود و با آب « قصبه » اداره مىگشت و چون در جنب و جنوب آن باغ نسبتا بزرگى قرار داشت به اين نام خوانده مىشد . گاهى به اين حمّام « حمّام ميدانى » هم مىگفتند . 5 - 7 - حمّام سر آب ميان ده / چهاردرخت ( هامم سر اوّ مين دا hamome sor ow meyon de ) : اين حمّام كه يكى از دو حمّام بزرگ شهر بود در جنوب ميدانى كه به همين نام شهرت داشت و بعدها به آن « چهار درخت » گفته مىشد قرار داشت و در ورودى آن در كوچهء جنوب شرقى ميدان باز مىشد . اين حمّام مردانه بود و از آب « قصبه » اداره مىگشت . چنان‌كه قبلا ياد شد گرمابه مزبور تخريب شده و در آن يك ورزشگاه براى ورزش‌هاى باستانى ( زورخانه ) ساخته‌اند به نام « پورياى ولى » . 6 - 7 - حمّام مردانهء ته ده / پايين شهر ( هامم مردانى تادا hamome mardoney ta de ) : اين حمّام كه دوّمين حمّام بزرگ و مهمّ بيرجند بود در محلّهء معروف ته ده ( پايين شهر ) قرار داشت . آب اين گرمابه از قنات « كوشه » ( عباس‌آباد ) تأمين مىشد . حمّام مزبور ويران شده و فرو ريخته و خرابه و آوارهاى آن‌كه بر روى هم انباشته گرديده منظرهء ناخوشايندى ايجاد كرده است . 7 - 7 - حمّام زنانهء ته ده / پايين شهر ( هامم زنانى تادا hamome zanoney ta de ) : در غرب حمّام مردانهء « ته ده » و جنوب « پاياب » آن محلّه ميدانى كوچكى بود كه در ضلع جنوبى آن يك آب‌انبار و يك حمّام زنانه قرار داشت . اين حمّام كه گرمابهء نسبتا بزرگى بود از آب قنات « كوشه » ( عباس‌آباد ) اداره مىشد و در سال‌هاى اخير با احداث خيابانى كه از آن

--> ( 1 ) . آقاى ابو الحسن آيتى در كتاب « خاطراتى از بيرجند » شرح مفصّلى راجع به اين حمّام و تشريفات به « حمّام رفتن بانوان » - به‌ويژه زنان اعيان - نوشته است كه خوانندگان را به خواندن آن سفارش مىكنم . نك : همان كتاب . صص 73 - 69 .